రెండవ భాగము అధ్యాయము 04

 

రెండవ  భాగము  అధ్యాయము 04

నాలుగవ అధ్యాయం (4)

ఐదు నిత్య యజ్ఞాలు

గొప్పదైన త్యాగ నియమాన్ని ఆర్య జీవనశైలికి వర్తింపజేయడానికి కొన్ని యజ్ఞ నియమాలు ఏర్పడ్డాయి. వీటి ద్వారా మనిషి తనను తాను ఈ ప్రపంచంలో ఒక భాగమని తెలుసుకుంటాడు. ఈ ప్రపంచంలోని అన్ని జీవులు ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడి, పరస్పరం సహకరించుకుంటాయి. ఈ పాఠాన్ని పూర్తిగా అర్థం చేసుకున్న తర్వాతే మనిషి తన బాధ్యతలను వదిలి సన్యాస ధర్మంలోకి ప్రవేశించాలి. అన్నిటినీ త్యాగం చేసిన సన్యాసికి ఇక సమర్పించడానికి ఏమీ మిగలదు.

మనిషి యొక్క వివిధ శరీరాలు (అంటే అన్నమయ, ప్రాణమయ వంటి కోశాలు) వేర్వేరు విధాలుగా పెరుగుతాయి. తల్లిదండ్రుల నుండి వచ్చే శక్తి, ఆహారం, తోటివారి నుండి లభించే సహాయం, ప్రకృతి శక్తుల ప్రభావం మరియు జ్ఞానం వల్ల ఇవి అభివృద్ధి చెందుతాయి. అందువల్ల ప్రతి మనిషి ప్రకృతికి ఐదు రకాల రుణాలను (బాకీలను) కలిగి ఉంటాడు. మనిషి బాగుండాలంటే ఆ రుణాలను గుర్తించి, తిరిగి చెల్లించడం చాలా ముఖ్యం. మనిషి ఒంటరి ప్రాణి కాదు. అతని క్షేమమంతా ప్రకృతితో కలిసి పనిచేయడం పైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రకృతి కేవలం ఒక్క వ్యక్తి కోసం కాకుండా, సకల సృష్టి అభివృద్ధి కోసం పనిచేస్తుంది. హిందూ ధర్మశాస్త్రాలు చెప్పిన యజ్ఞాలు మనిషి నిర్వర్తించవలసిన బాధ్యతలే తప్ప మరేమీ కావు. ఇవి మనిషి యొక్క అన్ని స్థాయిల అభివృద్ధికి తోడ్పడతాయి.

ప్రతిరోజూ చేయవలసిన 'మహాయజ్ఞాలు' ఐదు ఉన్నాయి. అలాగే నిర్ణీత సమయాల్లో చేసే 'పాకయజ్ఞాలు' (వండిన పదార్థాలతో చేసే హోమాలు) ఏడు ఉన్నాయి. ఇవి కాకుండా పద్నాలుగు (14) 'శ్రౌత యజ్ఞాలు' ఉన్నాయి. వీటిని 'హవిర్యజ్ఞాలు' (ధాన్యము మొదలైనవి అర్పించేవి), 'సోమయజ్ఞాలు' (సోమరసాన్ని అర్పించేవి) అని రెండుగా విభజించారు. వీటిలో కొన్ని ప్రతిరోజూ చేయాలి, మరికొన్ని సందర్భాన్ని బట్టి చేయాలి.

ఆ ఐదు మహాయజ్ఞాలు ఇవి:

1. బ్రహ్మయజ్ఞః (దీనినే వేదయజ్ఞం అని కూడా అంటారు. ఇది పరబ్రహ్మకు లేదా వేదాలకు చేసే అర్పణ).
2. దేవయజ్ఞః (దేవతలకు చేసే అర్పణ).
3. పితృయజ్ఞః (పితృ దేవతలకు అంటే పూర్వీకులకు చేసే అర్పణ).
4. భూతయజ్ఞః (భూతాలకు అంటే పశుపక్షాదులకు మరియు ఇతర జీవులకు చేసే అర్పణ).
5. మనుష్యయజ్ఞః (తోటి మనుషులకు చేసే అర్పణ లేదా అతిథి సత్కారం).

గృహస్థు (కుటుంబ జీవితంలో ఉన్నవాడు) చేయవలసిన ధర్మాలలో భాగంగా మనువు వీటిని నిర్ణయించారు.

అధ్యాపనం బ్రహ్మయజ్ఞః పితృయజ్ఞస్తు తర్పణమ్ | హోమో దైవో బలిర్భౌతో నృయజ్ఞోఽతిథిపూజనమ్ || (మనుస్మృతి 3.70)

అనువాదం: చదువు చెప్పడం (బోధించడం) 'బ్రహ్మయజ్ఞం'. తర్పణం (నీటిని వదలడం) చేయడం 'పితృయజ్ఞం'. హోమం (అగ్నిలో ఆహుతులు వేయడం) చేయడం 'దేవయజ్ఞం'. బలి (జంతువులకు, పక్షులకు ఆహారం పెట్టడం) ఇవ్వడం 'భూతయజ్ఞం'. అతిథులను పూజించడం (గౌరవించడం) 'నృయజ్ఞం' (మనుష్యయజ్ఞం).

---

అహుతం చ హుతం చైవ తథా ప్రహుతమేవ చ | బ్రాహ్మ్యం హుతం ప్రాశితం చ పంచ యజ్ఞాన్ ప్రచక్షతే || (మనుస్మృతి 3.73)

అనువాదం: ఈ ఐదు యజ్ఞాలను అహుతము, హుతము, ప్రహుతము, బ్రాహ్మ్యహుతము మరియు ప్రాశితము అని కూడా పిలుస్తారు.

---

జపోఽహుతం హుతో హోమః ప్రహుతో భౌతికో బలిః | బ్రాహ్మ్యం హుతం ద్విజాగ్న్యర్చా ప్రాశితం పితృతర్పణమ్ || (మనుస్మృతి 3.74)

అనువాదం: జపం చేయడాన్ని 'అహుతము' అంటారు. హోమం చేయడాన్ని 'హుతము' అంటారు. భూతాలకు (ప్రాణులకు) పెట్టే బలిని 'ప్రహుతము' అంటారు. ద్విజులను (సంస్కారం పొందిన వారిని) గౌరవించడాన్ని 'బ్రాహ్మ్యహుతము' అంటారు. పితృ దేవతలకు చేసే తర్పణాన్ని 'ప్రాశితము' అని పిలుస్తారు.

---

స్వాధ్యాయే నిత్యయుక్తః స్యాద్దైవే చైవేహ కర్మణి | దైవే కర్మణి యుక్తో హి బిభర్తీదం చరాచరమ్ || (మనుస్మృతి 3.75)

అనువాదం: మనిషి ఎల్లప్పుడూ వేదాలను చదవడంలో (స్వాధ్యాయం) మరియు దేవతలకు సంబంధించిన పనులలో నిమగ్నమై ఉండాలి. దేవతల పట్ల భక్తితో, వారి పనులలో నిమగ్నమైన వ్యక్తి ఈ ప్రపంచంలోని చరాచర జీవులన్నిటినీ (కదిలేవి మరియు కదలనివి) పోషిస్తాడు.

---

ఋషయః పితరో దేవా భూతాన్యతిథయస్తథా | ఆశాసతే కుటుమ్బిభ్యస్తేభ్యః కార్యం విజానతా || (మనుస్మృతి 3. 80)

అనువాదం: ఋషులు, పితృదేవతలు (చనిపోయిన పూర్వీకులు), దేవతలు, భూతాలు (సమస్త ప్రాణులు) మరియు అతిథులు గృహస్థుల నుండి సహాయాన్ని ఆశిస్తారు. కాబట్టి ధర్మం తెలిసిన వారు వీరందరికీ తమ బాధ్యతలను నెరవేర్చాలి.

స్వాధ్యాయేనార్చయేతర్షీన్ హోమైర్దేవాన్యథావిధి | పితౄన్ శ్రాద్ధేన నృనన్నైర్భూతాని బలికర్మణా || (మనుస్మృతి 3. 81)

అనువాదం: నియమం ప్రకారం, వేదాధ్యయనం (చదువుకోవడం) ద్వారా ఋషులను, హోమం ద్వారా దేవతలను, శ్రాద్ధం (భక్తితో చేసే తర్పణాదులు) ద్వారా పితృదేవతలను, అన్నం పెట్టడం ద్వారా మనుషులను మరియు బలి (ఆహారం పెట్టడం) ద్వారా భూతాలను పూజించాలి.

---

వివరణ

ఇక్కడ మనం చేయవలసిన యజ్ఞాల స్వభావం చాలా స్పష్టంగా చెప్పబడింది:

• బ్రహ్మయజ్ఞం: దీనినే వేదయజ్ఞం లేదా ఋషియజ్ఞం అని కూడా అంటారు. చదువుకోవడం మరియు ఇతరులకు బోధించడమే ఈ యజ్ఞం. తన తెలివితేటలను పెంచుకోవడం మరియు తన జ్ఞానాన్ని ఇతరులతో పంచుకోవడం అనేది ప్రతి మనిషి భగవంతుడికి (పరమాత్మకు) చెల్లించవలసిన బాధ్యత.
• నిత్య పఠనం: ప్రతి ఆర్య వంశీయుడు ప్రతిరోజూ కొంత సమయాన్ని చదువు కోసం కేటాయించాలి. రోజువారీ అధ్యయనం లేని మనిషి చాపల్యచిత్తుడు (స్థిరత్వం లేనివాడు) మరియు పనికిరానివాడు అవుతాడు. మొదటి మహాయజ్ఞం ఈ బాధ్యతనే విధిస్తోంది.
• దేవయజ్ఞం: ప్రకృతిని నడిపించే శక్తులకు (దేవతలకు) మనం రుణపడి ఉన్నామని గుర్తించడమే ఈ యజ్ఞం. అగ్నిలో నెయ్యిని సమర్పించడం ద్వారా (హోమం) దేవతలను తృప్తి పరచాలి. దేవతలు దీనివల్ల పోషించబడతారు.

(మనుస్మృతి 3. 80)

మనుషులు ఆహారం ద్వారా ఎలాగైతే శక్తిని పొందుతారో, దేవతలు కూడా యజ్ఞం నుండి వెలువడే సూక్ష్మ శక్తుల (ఆవిరుల) ద్వారా పోషించబడతారు. వారి సూక్ష్మ శరీరాలకు (భౌతిక రూపం కాని శరీరాలు) మనం తినే సాధారణ ఆహారం అవసరం ఉండదు.

ఆ తర్వాత పితృయజ్ఞం వస్తుంది. ఇందులో పితృదేవతలకు పిండాలు (బియ్యపు పిండి లేదా అన్నంతో చేసిన ముద్దలు) మరియు నీటిని సమర్పిస్తారు. ఈ పితృదేవతలు మరీచి మహర్షి కుమారులు మరియు మనువు ద్వారా సృష్టించబడిన ఋషులు. వీరు అనేక రకాలుగా ఉంటారు మరియు వివిధ దైవ, మానవ జాతులకు మూలపురుషులు.

• సోమసద పితృదేవతల నుండి సాధ్యులు మరియు పవిత్ర బ్రాహ్మణులు ఉద్భవించారు.
• అగ్నిష్వాత్త పితృదేవతల నుండి దేవతలు మరియు కొంతమంది బ్రాహ్మణులు జన్మించారు.
• బర్హిషద పితృదేవతల నుండి దైత్యులు, దానవులు, యక్షులు, గంధర్వులు, ఉరగులు (పాములు), రాక్షసులు, సుపర్ణులు మరియు కిన్నెరలతో పాటు కొంతమంది బ్రాహ్మణులు కూడా ఉద్భవించారు.
• క్షత్రియులకు హవిర్భుక్కులు, వైశ్యులకు ఆజ్యపులు, శూద్రులకు సుకాలిన్లు పితృదేవతలుగా ఉంటారు.

వీరికి లెక్కలేనంత మంది వంశస్థులు తోడవుతారు, కాబట్టి ఈ యజ్ఞాన్ని మన పూర్వీకులకు చేసే కృతజ్ఞతా సమర్పణగా చెప్పవచ్చు. గత కాలం నుండి మనం పొందిన ఎంతో రుణాన్ని గుర్తుంచుకోవాలని, మనకు సంపదను, విద్యను మరియు నాగరికతను అందించిన వారి పట్ల కృతజ్ఞతతో ఉండాలని ఈ యజ్ఞం మనకు బోధిస్తుంది. ఒకరోజు మనం కూడా ఈ పితృదేవతల సమూహంలో చేరతామని, మనకు అందిన వారసత్వాన్ని ఏమాత్రం తగ్గించకుండా, ఇంకా వృద్ధి చేసి తర్వాతి తరాలకు అందించడం మన బాధ్యత అని ఇది గుర్తు చేస్తుంది. పితృదేవతల నుండి వంశం ఎలా వస్తుంది అనే పూర్తి అర్థం కేవలం గూఢ శాస్త్రాల (కంటికి కనిపించని రహస్య విషయాలను తెలిపే విద్య) అధ్యయనం ద్వారా మాత్రమే తెలుస్తుంది.

భూతయజ్ఞం అంటే 'బలి' ఇవ్వడం. అంటే నేలపై అన్ని దిక్కులలో ఆహారాన్ని ఉంచడం. ఇది కంటికి కనిపించని లోకాల్లో ఉండే జీవుల కోసం, అలాగే వీధి జంతువుల కోసం, దిక్కులేని వారి కోసం మరియు రోగుల కోసం ఉద్దేశించబడింది. దీనికి సంబంధించిన నియమాన్ని ఇక్కడ గుర్తుంచుకోవాలి:

శునాం చ పతితానాం చ శ్వపచాం పాపరోగిణామ్ | వాయసానాం కృమీణాం చ శనకైర్నిర్వపేచ్ఛువి || (మనుస్మృతి 3. 92)

అనువాదం: "కుక్కలకు, సమాజం నుండి వెలివేయబడిన వారికి, శ్వపచులకు (చండాలురకు), భయంకరమైన వ్యాధులతో బాధపడే వారికి, కాకులకు మరియు కీటకములకు ఆహారాన్ని నేలపై మెల్లగా ఉంచాలి."

ఆహారాన్ని ఏదో అశ్రద్ధగానో లేదా అసహ్యించుకుంటూనో పారవేయకూడదు. అది పాడవకుండా చాలా గౌరవంగా, మెల్లగా నేలపై పెట్టాలి. మనకంటే తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న జీవుల పట్ల మన బాధ్యతను గుర్తించి చేసే పవిత్రమైన యజ్ఞం ఇది.

చివరిగా మనుష్యయజ్ఞం వస్తుంది. దీనినే అతిథి సత్కారం లేదా పేదలకు అన్నం పెట్టడం అంటారు. ఇల్లు లేని వారికి మరియు విద్యార్థులకు ఆహారం ఇవ్వడం ఇందులో భాగం:

కృత్వైతద్బలికర్మైవమతిథిం పూర్వమాశయేత్ | భిక్షాం చ భిక్షవే దద్యాద్విధివద్ బ్రహ్మచారిణే || (మనుస్మృతి 3. 94)

అనువాదం: "బలి కర్మ పూర్తయిన తర్వాత, మొదట అతిథికి భోజనం పెట్టాలి. ఆ తర్వాత నియమం ప్రకారం భిక్షువులకు (యాచకులకు) మరియు బ్రహ్మచారికి (విద్యార్థికి) ఆహారం ఇవ్వాలి."

దీని ద్వారా మనిషి తన తోటి మనుషుల పట్ల కలిగి ఉండవలసిన బాధ్యతను, సోదరభావాన్ని మరియు సహాయ గుణాన్ని నేర్చుకుంటాడు.

తనకంటే పేదవారికి ఆహారం అందించడం ద్వారా మనిషి తనలోని మానవత్వాన్ని చాటుకుంటాడు. దీనివల్ల ఇతరుల పట్ల దయ, జాలి కలుగుతాయి. ఇక్కడ ఆహారం ఇవ్వడం అనేది మనిషికి అవసరమైన అన్ని రకాల సహాయాలకు ఒక ఉదాహరణ మాత్రమే. 'మనుష్య యజ్ఞం'లో అన్ని రకాల పరోపకార పనులు (ఇతరులకు మేలు చేసే పనులు) కలిసి ఉంటాయి. పాత రోజుల్లో మనిషికి ఆహారమే అతి ముఖ్యమైన అవసరంగా ఉండేది, అందుకే దాని గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పారు. ప్రస్తుత కాలంలో జీవితం సంక్లిష్టంగా మారడం వల్ల ఇతర అవసరాలు కూడా పెరిగావు. అవన్నీ కూడా 'మనుష్య యజ్ఞం' కిందికే వస్తాయి. ఒక వ్యక్తికి ఉన్న న్యాయమైన అవసరాలను తీర్చడం, మన శక్తి మేరకు వారికి సహాయం చేయడం మన బాధ్యత.

ఈ విధంగా ఈ ఐదు మహాయజ్ఞాలు మనిషికి తన చుట్టూ ఉన్న సమస్త జీవుల పట్ల గల బాధ్యతను తెలియజేస్తాయి. ఈ యజ్ఞాలను కేవలం పైకి ఆచరించడమే కాకుండా, వాటి వెనుక ఉన్న భావాన్ని గ్రహించి ప్రతిరోజూ చేసే వ్యక్తి, ఈ సృష్టి చక్రం సరిగ్గా తిరగడానికి తన వంతు సహకారం అందిస్తున్నాడని అర్థం. అటువంటి వ్యక్తి తన భవిష్యత్తును సుఖమయంగా మార్చుకుంటాడు. ఇప్పుడు మనం ఇతర యజ్ఞాల గురించి క్లుప్తంగా తెలుసుకుందాం.

పాకయజ్ఞాలు (వండిన పదార్థాలతో చేసేవి) మొత్తం ఏడు (7):

1. పితృశ్రాద్ధం (పితృదేవతల గౌరవార్థం చేసేది).
2. పార్వణశ్రాద్ధం (పర్వదినాల్లో చేసే శ్రాద్ధం).
3. అష్టకా (హేమంత, శిశిర రుతువులలో కృష్ణపక్ష అష్టమి నాడు చేసేది).
4. శ్రావణీ (శ్రావణ మాసంలో చేసేది).
5. ఆశ్వయుజీ (ఆశ్వయుజ మాసంలో చేసేది).
6. ఆగ్రహాయణీ (మార్గశిర మాసంలో చేసేది).
7. చైత్రీ (చైత్ర మాసంలో చేసేది).

వీటిలో మొదటి రెండు పితృదేవతలకు సంబంధించినవి (వీటి గురించి రెండవ అధ్యాయంలో శ్రాద్ధం అనే అంశం కింద వివరించారు). నాలుగవది తప్ప మిగిలినవి ఇప్పుడు చాలా అరుదుగా కనిపిస్తాయి.

పద్నాలుగు (14) శ్రౌత యజ్ఞాలు (వేదోక్తంగా చేసేవి) ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:

ఏడు (7) హవిర్యజ్ఞాలు (ధాన్యము మొదలైనవి అర్పించేవి):

1. అగ్న్యాధేయం (పవిత్ర అగ్నిని ప్రతిష్టించడం).
2. అగ్నిహోత్రం (ప్రతిరోజూ ఉదయం, సాయంత్రం అగ్నిలో చేసే హోమం).
3. దర్శపూర్ణమాసం (అమావాస్య మరియు పౌర్ణమి రోజుల్లో చేసేవి).
4. ఆగ్రయణం (కొత్త ధాన్యం పండినప్పుడు చేసేది).
5. చాతుర్మాస్యం (మూడు రుతువుల ముగింపులో చేసేది).
6. నిరూఢపశుబంధః (అయనాల సమయంలో అంటే ఉత్తరాయణ, దక్షిణాయన ప్రారంభంలో చేసేది).
7. సౌత్రామణిః (ఒక ప్రత్యేకమైన యాగం).

వీటిలో పాలు, నెయ్యి, రకరకాల ధాన్యాలు మరియు పిండి వంటలను అర్పించేవారు. మనువు చెప్పిన ప్రకారం ఒక బ్రాహ్మణుడు ప్రతిరోజూ ఉదయం, సాయంత్రం 'అగ్నిహోత్రం' చేయాలి; ప్రతి పక్షం (పదిహేను రోజులు) చివరలో 'దర్శ' మరియు 'పూర్ణమాస' యజ్ఞాలు చేయాలి; కొత్త ధాన్యం వచ్చినప్పుడు 'ఆగ్రయణం' చేయాలి (దీనికంటే ముందు కొత్త ధాన్యాన్ని ఉపయోగించకూడదు); మూడు రుతువుల చివరలో 'చాతుర్మాస్యం' చేయాలి; అయనాల సమయంలో 'నిరూఢపశుబంధం' చేయాలి (మనుస్మృతి 4. 25, 26).

ఏడు (7) సోమయజ్ఞాలు (సోమరసాన్ని అర్పించేవి):

1. అగ్నిష్టోమః
2. అత్యగ్నిష్టోమః
3. ఉక్థ్యః

4. షోడశీ
5. వాజపేయః
6. అతిరాత్రః
7. ఆప్తోర్యామః

ఈ యజ్ఞాలలో బ్రాహ్మణ పురోహితులను నియమించుకోవాలి. యజ్ఞాన్ని బట్టి పురోహితుల సంఖ్య మారుతూ ఉంటుంది. ఎవరి తరపున ఈ యజ్ఞం చేయబడుతుందో వారిని యజమానః (యజ్ఞం చేయించేవాడు) అని పిలుస్తారు. భార్యాభర్తలు కలిసి మూడు పవిత్ర అగ్నులను వెలిగిస్తారు:

• ఆహవనీయ అగ్ని: ఇది తూర్పు దిశలో ఉంటుంది, దీనిని దేవతలకు అర్పణలు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.
• దక్షిణ అగ్ని: ఇది దక్షిణ దిశలో ఉంటుంది, దీనిని పితృదేవతలకు సంబంధించిన కార్యాల కోసం ఉపయోగిస్తారు.
• గార్హపత్య అగ్ని: ఇది పశ్చిమ దిశలో ఉంటుంది.

కొన్నిసార్లు నాలుగవ అగ్ని అయిన 'అన్వాహార్య' గురించి కూడా ప్రస్తావన ఉంది. ఈ అగ్నులను ఆరిపోనివ్వకూడదు; దీనినే అగ్న్యాధాన ప్రక్రియ (పవిత్ర అగ్నిని ప్రతిష్టించడం) అంటారు. అన్ని శ్రౌత యజ్ఞాలను ఈ అగ్నులలోనే నిర్వహిస్తారు.

కొంతమంది గ్రంథకర్తల ప్రకారం, విద్యార్థి తన విద్యాభ్యాసం పూర్తయ్యాక ఇంటికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు గృహ లేదా కుటుంబ అగ్నిని (దీనిని ఆవసథ్య లేదా వైవాహిక అగ్ని అంటారు) వెలిగిస్తారు. అయితే, ఈ విషయంలో ఆచారాలు ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటాయి. పాకయజ్ఞాలను ఈ గృహ అగ్నిలోనే నిర్వహిస్తారు.

ఒక బ్రాహ్మణుని దైనందిన జీవితం ఎలా ఉండాలో ఆహ్నిక సూత్రావళి (పండిత వైద్యనారాయణ విఠల గారిచే సంపాదకత్వం వహించబడింది - 1) లో వివరించారు. దాని సారాంశం ఈ క్రింది విధంగా ఉంది:

ఆహ్నిక సూత్రావళిలో వివరించిన విధంగా ఒక వ్యక్తి యొక్క ఆదర్శవంతమైన దినచర్య ఇక్కడ ఉంది:

అతను బ్రాహ్మీముహూర్తం (సూర్యోదయానికి ముందు వచ్చే పవిత్ర సమయం - 1) లో నిద్రలేవాలి. ఆ సమయంలో ధర్మం, అర్థం (జీవనోపాధి), శరీరానికి కలిగే ఇబ్బందులు మరియు వేదాల గురించి ఆలోచించాలి. తెల్లవారుజామున నిద్రలేచి, శౌచ (శుభ్రత) నియమాలను పాటించి, స్నానం చేసి, ఆపై సంధ్యావందనం నిర్వర్తించాలి. ఆ తర్వాత అగ్నిహోత్రం చేసి, దేవతలను మరియు గురువులను (ఉపాధ్యాయులు మరియు తల్లిదండ్రులు) పూజించాలి.

దీని తర్వాత వేదాలను మరియు వేదాంగాలను (శిక్ష, వ్యాకరణం వంటి వేద అనుబంధ విద్యలు) అధ్యయనం చేయాలి. ఆపై తనపై ఆధారపడిన వారి కోసం—అంటే తల్లిదండ్రులు, గురువు, భార్య, పిల్లలు, బంధువులు, స్నేహితులు, వృద్ధులు, రోగులు, దిక్కులేని పేదలు మరియు జీవనోపాధి లేని వారి కోసం పనిచేయాలి. ఆ తర్వాత మరలా స్నానం చేసి, మధ్యాహ్న సంధ్యావందనం ముగించి, పితృదేవతలకు, దేవతలకు, మనుషులకు మరియు జంతువులకు ఆహారం పెట్టిన తర్వాతే తాను భోజనం చేయాలి.

భోజనం తర్వాత వృధా ప్రసంగాలు, అనవసర చర్చలు మానేసి పురాణాలు, ఇతిహాసాలు మరియు ధర్మశాస్త్రాలను చదవాలి. సాయంత్రం బయటకు వెళ్లి దేవాలయాలను సందర్శించడం లేదా స్నేహితులను కలవడం వంటివి చేసి, తిరిగి వచ్చి సాయంత్రం సంధ్యావందనం, అగ్నిహోత్రం నిర్వహించాలి. ఆ తర్వాత రాత్రి భోజనం చేసి, కుటుంబ బాధ్యతలను చూసుకుని, చివరగా కొద్దిసేపు వేద పఠనం చేసి నిద్రకు ఉపక్రమించాలి. ఏదైనా ప్రత్యేక బాధ్యత ఎదురైనప్పుడు దానిని అప్పుడే పూర్తి చేయాలి; అటువంటి వాటికి ప్రత్యేక నియమాలు ఉండవు.

దీని యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే—మనిషి జీవితం క్రమశిక్షణతో, నియమబద్ధంగా మరియు సమతుల్యంగా ఉండాలి. ప్రతి బాధ్యతకు తగిన సమయాన్ని కేటాయించాలి.

---

గమనిక (1): 24 గంటలలో ముప్పై (30) ముహూర్తాలు ఉంటాయి. ఒక ముహూర్తం అంటే నలభై ఎనిమిది (48) నిమిషాలు. రాత్రి చివరి భాగంలోని మూడవ ముహూర్తాన్నే బ్రాహ్మీముహూర్తం అంటారు.

ఏ బాధ్యతను కూడా తక్కువగా చూడకూడదు లేదా వదిలిపెట్టకూడదు. అలాగే ఏ ఒక్క పనికే తన సమయాన్ని అంతా కేటాయించకూడదు. అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా, మనిషికి విడిగా వ్యక్తిగత ఉనికి లేదని, అతను ఈ విశ్వంతో విడదీయలేని విధంగా ముడిపడి ఉన్నాడని గ్రహించాలి. తన జన్మ ఉద్దేశ్యాన్ని నెరవేర్చుకోవాలంటే, అతని జీవితం మొత్తం త్యాగాలతో, బాధ్యతలతో కూడినదై ఉండాలి. జీవితాన్ని ఇలా ఉద్దేశపూర్వకంగా క్రమబద్ధీకరించుకోవడం ఎంతో తెలివైన పని. జీవితాన్ని సంపూర్ణంగా అనుభవించాలన్నా, కంగారు లేకుండా ప్రశాంతంగా ఉండాలన్నా ఇది ఎంతో అవసరం.

ఆధునిక జీవితంలో పాత కాలపు అన్ని నియమాలను పూర్తిగా పాటించడం కుదరకపోవచ్చు. కానీ క్రమబద్ధత, సమతుల్యత మరియు నిరంతర త్యాగ నిరతి, బాధ్యతాయుతమైన ప్రవర్తన అనే ముఖ్య సూత్రాలను మాత్రం తప్పక పాటించాలి. అప్పుడే అన్ని రంగాలలో సమానమైన, సామరస్యపూర్వకమైన అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది.

( పిడిఎఫ్  216 నుంచి అయిదవ భాగం అనువదించాలి)