మూడవ భాగము అధ్యాయము 11

 Sanatana Dharma: an advanced text book of Hindu religion and ethics

మూడవ  భాగము  అధ్యాయము 11     28 03  2026

పుణ్యాలు మరియు పాపాలు ఒకదానిపై ఒకటి చూపే ప్రభావం.

ఒక యువకుడు తన స్వభావాన్ని ఎలా మెరుగుపరుచుకోవాలో, తన చుట్టూ ఉన్న కష్టాలను మరియు ప్రలోభాలను ఎలా ఎదుర్కోవాలో అర్థం చేసుకోవాలంటే, వ్యక్తుల మధ్య ఉండే పుణ్యాలు (మంచి గుణాలు) మరియు పాపాలు (చెడు గుణాలు) ఒకదానిపై ఒకటి ఎలా ప్రభావం చూపుతాయో తెలుసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. దీనిని అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా, అతను తనలోని మరియు ఇతరులలోని చెడును అరికట్టి, మంచిని ఎలా పెంపొందించాలో తెలుసుకోగలుగుతాడు.

---

సాధారణ నియమం: ప్రతిస్పందన

సాధారణ నియమం ఏమిటంటే, ఒక వ్యక్తి మరొకరి పట్ల ఒక భావాన్ని (ప్రేమ లేదా ద్వేషం) చూపినప్పుడు, అవతలి వ్యక్తిలో కూడా అదే రకమైన భావం లేదా గుణం కలుగుతుంది.

• ప్రేమకు ప్రతిస్పందన: ప్రేమను చూపిస్తే ప్రతిగా ప్రేమ లభిస్తుంది.
• ద్ేషానికి ప్రతిస్పందన: ద్వేషానికి సమాధానం ద్వేషమే అవుతుంది.
• కోపం: ఒకరు కోపగిస్తే అవతలి వారికి కూడా కోపం వస్తుంది.
• చిరాకు: చిరాకు పడితే ప్రతిగా చిరాకే ఎదురవుతుంది.
• మృదుత్వం మరియు ఓర్పు: మనం మృదువుగా ఉంటే అవతలి వారు మృదువుగా ఉంటారు, మనం ఓర్పుతో ఉంటే వారు కూడా ఓర్పును ప్రదర్శిస్తారు.

విద్యార్థి తనను తాను మరియు తన పొరుగువారిని గమనిస్తే, వ్యక్తుల మనస్తత్వాలు ఇతరుల ప్రవర్తన వల్ల ఎలా ప్రభావితమవుతాయో సులభంగా గ్రహించవచ్చు. ఒక కోపిష్టి మనిషి మొత్తం బృందంలో గొడవలు రేపగలడు, అదే ఒక శాంత స్వభావుడు అందరినీ ప్రశాంతంగా ఉంచగలడు.

---

సమానత్వం మరియు అసమానత్వం ఉన్నప్పుడు మార్పులు

పైన చెప్పుకున్నది సమాన హోదా ఉండి, ప్రేమ-ద్వేషాలు సమపాళ్లలో ఉన్న సామాన్య వ్యక్తుల మధ్య జరిగే సాధారణ నియమం. అయితే, వ్యక్తుల మధ్య హెచ్చుతగ్గులు (పై స్థాయి మరియు తక్కువ స్థాయి) ఉన్నప్పుడు, ఒకరు చూపించే గుణం అవతలి వారిలో అదే రకమైన భావాన్ని కలిగించినప్పటికీ, అది వారి స్థాయికి తగినట్లుగా మారుతుంది (అంటే అది ఒకేలా ఉండదు, కానీ దానికి సరిసమానమైన రూపంలో ఉంటుంది).

1. ప్రేమ భావం ఉన్నప్పుడు:

తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నవారి పట్ల ప్రేమను (దాతృత్వాన్ని) చూపినప్పుడు, వారిలో కూడా ప్రేమ పుడుతుంది. కానీ వారి స్థాయి తక్కువ కాబట్టి, ఆ ప్రేమ గౌరవం, నమ్మకం, మరియు సేవాభావం రూపంలో వ్యక్తమవుతుంది.

• దాతృత్వానికి (బెనెవలెన్స్) ప్రతిఫలం కృతజ్ఞత.
• కరుణకు ప్రతిఫలం విశ్వాసం.

2. ద్వేష భావం ఉన్నప్పుడు:

తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నవారి పట్ల ద్వేషాన్ని చూపినప్పుడు, వారిలో కూడా ద్వేషమే పుడుతుంది. కానీ వారి బలహీనత వల్ల ఆ ద్వేషం భయం, కపటం (డిసీట్), మరియు వంచనతో కూడిన పగ (ట్రెచెనరస్ రివెంజ్) రూపంలో బయటపడుతుంది.

• అణచివేతకు (ఒప్రెషన్) ప్రతిస్పందన ముభావంగా ఉండటం (సల్లెన్నెస్ - అంటే లోపల కోపాన్ని దాచుకుని పలకకుండా ఉండటం).
• క్రూరత్వానికి (క్రూయల్టీ) ప్రతిస్పందన మౌనంగా ఉండే కక్ష.

సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, సాధారణ నియమం ప్రకారం మంచి నుండి మంచే పుడుతుంది, చెడు నుండి చెడే పుడుతుంది. అయితే ఆ మంచి లేదా చెడు ఏ రూపంలో ఉంటుందనేది ఆ వ్యక్తుల మధ్య ఉన్న సంబంధం (పై స్థాయి లేదా కింది స్థాయి) మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.

అసాధారణమైన వ్యక్తుల (అంటే చాలా మంచివారు లేదా చాలా చెడ్డవారు) గురించి చదివేటప్పుడు, మరొక కొత్త నియమం మనకు కనిపిస్తుంది.

1. ఉత్తమ గుణాలు గల వ్యక్తులు (ప్రేమ భావం నిండినవారు)

ఎవరైనా ఒక అసాధారణమైన మంచి వ్యక్తిని గమనిస్తే, అతనిలో ప్రేమ భావం చాలా బలంగా ఉంటుంది. అటువంటి వ్యక్తిపై ఎవరైనా కోపం ప్రదర్శిస్తే, అతను తిరిగి కోపపడడు. దానికి బదులుగా, అతను ఆ కోపానికి వ్యతిరేకమైన దయాగుణాన్ని (కైండ్‌నెస్) చూపిస్తాడు.

• ఒకవేళ ఎవరైనా అతని పట్ల అహంకారం (ప్రైడ్) చూపితే, అతను దానికి బదులుగా వినయాన్ని (హుమిలిటీ) చూపిస్తాడు.
• ఎవరైనా అతనిపై చిరాకు పడితే, అతను ఓర్పుతో (పేషెన్స్) సమాధానం ఇస్తాడు.

దీనివల్ల కలిగే ఫలితం ఏమిటంటే, ఎదుటివానిలోని చెడు గుణం అదుపులోకి వస్తుంది. చాలా సందర్భాలలో, ఆ మంచి వ్యక్తి ప్రదర్శించే విరుద్ధమైన మంచి గుణాన్ని చూసి, చెడుగా ప్రవర్తించిన వ్యక్తి కూడా తనను తాను మార్చుకుని మంచిని అనుకరించడం మొదలుపెడతాడు.

---

2. దుర్గుణాలు గల వ్యక్తులు (ద్వేష భావం నిండినవారు)

అదేవిధంగా, అసాధారణమైన చెడ్డ వ్యక్తిని తీసుకుంటే, అతనిలో ద్వేష భావం నిండి ఉంటుంది. అటువంటి వ్యక్తికి ఎవరైనా మంచిని చూపినా, అతను తిరిగి చెడునే చూపిస్తాడు.

• అతని పట్ల ఎవరైనా వినయం చూపితే, అతను మరింత అహంకారం ప్రదర్శిస్తాడు.
• మృదుత్వాన్ని చూపిస్తే, అతను అవమానంతో (ఇన్సల్ట్) స్పందిస్తాడు.
• ఓర్పును చూపిస్తే, అది అతడిని మరింత అణచివేతకు (ఒప్రెషన్) పురికొల్పుతుంది.

మనం కొన్ని ఉదాహరణలను పరిశీలిద్దాం.

1. సామాన్య వ్యక్తుల మధ్య కోపం - ప్రతిస్పందన

సమాన హోదా కలిగిన ఇద్దరు సామాన్య వ్యక్తులు కలిశారనుకుందాం. వారిలో ఒకరు కోపంతో మాట్లాడతారు; దానికి ప్రతిగా రెండో వ్యక్తి కూడా కోపంగానే సమాధానం ఇస్తాడు. మొదటివాడు ఇంకాస్త గట్టిగా కోప్పడతాడు. ఇలా ఒకరి కోపం మరొకరిని ఉసిగొల్పుతూ చివరకు అది పెద్ద గొడవకు దారితీస్తుంది. ఒకరి చిన్నపాటి కోపం వల్ల ఎంతో కాలంగా ఉన్న స్నేహాలు విడిపోవడం మనం తరచుగా చూస్తుంటాం.

2. కోపాన్ని మృదుత్వంతో జయించడం

మరో ఇద్దరు వ్యక్తులు కలిసినప్పుడు, ఒకరు కోపంగా మాట్లాడినా, రెండో వ్యక్తి మాత్రం చాలా మృదువుగా, చిరునవ్వుతో సమాధానం ఇస్తాడు. ఎదుటివారి కోపానికి ఇక్కడ 'ఇంధనం' (అంటే తిరిగి కోపం) దొరకదు కాబట్టి, ఆ కోపం మెల్లగా చల్లారిపోతుంది. ఆ మృదువైన మాటలు, చిరునవ్వు మొదటి వ్యక్తిలో కూడా మార్పు తెస్తాయి. చివరకు ఇద్దరూ ఆత్మీయంగా కలిసి వెళ్తారు.

---

3. అణచివేత మరియు పగ - విషవలయం (విషయస్ సైకిల్)

ద్వేష భావం ఎక్కువగా ఉన్న ఒక పై అధికారి, తనకంటే తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న వ్యక్తిని తృణీకరిస్తూ, భయపెడుతూ తన మాట వినేలా బలవంతం చేస్తాడు. దీనికి ప్రతిగా ఆ తక్కువ స్థాయి వ్యక్తిలో భయం, అపనమ్మకం, మరియు అమితమైన కోపం (సల్లెన్ సబ్మిషన్) పుడతాయి. అతని మనసులో పగ పెరుగుతుంది, సమయం దొరికినప్పుడు ఆ అధికారిని దెబ్బతీయాలని ఎదురుచూస్తుంటాడు. ఆ అధికారి ఆ వ్యక్తిలోని భయాన్ని చూసి మరింతగా తక్కువ చేసి మాట్లాడతాడు. దీనివల్ల ఆ వ్యక్తిలో భయం, అపనమ్మకం ఇంకా పెరుగుతాయి. ఇలా ఒకరి ద్వేషం మరొకరిలో కక్షను పెంచుతూ ఈ విషవలయం నిరంతరం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.

---

4. ప్రేమతో మార్పు తేవడం

ప్రేమ భావం ఎక్కువగా ఉన్న ఒక ఉత్తమ వ్యక్తి, తనకంటే తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న వ్యక్తిని కలిసినప్పుడు, ఆ వ్యక్తి మొదట భయపడవచ్చు. కానీ ఆ ఉత్తమ వ్యక్తి ఆ భయాన్ని చూసి జాలిపడి (పిటీ అండ్ కంపాషన్), మరింత దయతో, మృదువుగా మాట్లాడతాడు. దీనివల్ల ఆ తక్కువ స్థాయి వ్యక్తిలోని భయం పోయి మెల్లగా నమ్మకం, విశ్వాసం పెరుగుతాయి. అతని హృదయంలో కూడా ప్రేమ భావం మేల్కొంటుంది. ఇలా వారిద్దరి మధ్య ఒక మంచి సంబంధం ఏర్పడి, ఇద్దరికీ ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.

---

ఇతిహాసాలు మరియు పురాణాల నుండి ఉదాహరణలు

మన పురాణాలలో ఇటువంటి భావాల ప్రతిస్పందనలకు అనేక ఉదాహరణలు ఉన్నాయి:

• భీముడు మరియు దుర్యోధనుడు: మయసభలో దుర్యోధనుడు పొరపాట్లు చేసినప్పుడు భీముడు చేసిన అవహేళన (నవ్వు), దుర్యోధనుడిలో ద్వేషాన్ని, పగను పెంచింది. అదే చివరకు కురుక్షేత్ర యుద్ధానికి ఒక ముఖ్య కారణమైంది.
• కౌసల్య మరియు దశరథుడు: రాముడి అరణ్యవాసం సమయంలో కౌసల్య కోపంతో దశరథుడిని నిందిస్తుంది. కానీ దశరథుడు దానికి ప్రతిగా ఎంతో వినయంగా, మృదువుగా సమాధానం ఇస్తాడు. ఆ వినయాన్ని చూసి కౌసల్య వెంటనే తన తప్పు తెలుసుకుని పశ్చాత్తాపంతో ప్రేమను చూపిస్తుంది.
• అర్జునుడు మరియు శ్రీకృష్ణుడు: విశ్వరూపాన్ని (విరాట్ రూపం) చూసి భయపడిన అర్జునుడిని, శ్రీకృష్ణుడు తన మృదువైన మాటలతో ఓదార్చి, తిరిగి తన సాధారణ రూపంలోకి మారి అతని భయాన్ని పోగొడతాడు.

·         ఈ కథలన్నీ మనకు బోధనల వంటివి. చెడును ఎలా ఎదుర్కోవాలి మరియు ఎలా జయించాలి అనే విషయాలను ఇవి మనకు నేర్పుతాయి. చెడును తిరిగి చెడుతోనే అనుకరించడం ద్వారా కాకుండా, దానికి పూర్తి విరుద్ధమైన మంచి భావాన్ని ప్రదర్శించడం ద్వారానే మనం విజయం సాధించగలం. ఉదాహరణకు, నిప్పును అది రాజుకున్న మొదట్లోనే సులభంగా ఆర్పేయవచ్చు. కానీ దానికి ఇంధనాన్ని (మరింత కోపాన్ని లేదా ద్వేషాన్ని) తోడు చేస్తే, అది పెరిగి పెద్దదై తన దారిలో ఉన్న ప్రతి దానిని నాశనం చేస్తుంది.

·         లోకంలోని గొప్ప గురువులందరూ తమ అనుచరులకు ఇచ్చిన సందేశం వెనుక ఉన్న శాస్త్రీయ కారణం ఇప్పుడు విద్యార్థులకు అర్థమవుతుంది. "చెడుకు ప్రతిగా ఎప్పుడూ చెడు చేయవద్దు, ఎల్లప్పుడూ మంచినే చేయండి" అని వారు ఎందుకు చెప్పారో మనకు తెలుస్తోంది. "ఇతరులు నీ పట్ల ఎలా ప్రవర్తించాలని నువ్వు కోరుకుంటావో, నువ్వు కూడా ఇతరుల పట్ల అలాగే ప్రవర్తించు" అనే మాటకు అర్థం ఇదే.

·         మహాభారతంలోని శాంతిపర్వంలో ఇలా చెప్పబడింది:

·         యదన్యైర్విహితం నేచ్ఛేదాత్మనః కర్మ పూరుషః |

·         న తత్పరేషు కుర్వీత జానన్నప్రియమాత్మనః |

·         యద్యదాత్మని చేచ్చేత తత్పరస్యాపి చింతయేత్ ||

·         (మహాభారతం, శాంతి పర్వము 86)

·         తెలుగు అనువాదం: "ఇతరులు తన పట్ల ఏ పనులు చేస్తే తాను ఇష్టపడడో, అటువంటి పనులను తాను కూడా ఇతరుల పట్ల చేయకూడదు. తనకు ఏది ప్రియమో (మంచిదో), ఇతరులకు కూడా అటువంటి దానినే కోరుకోవాలి."

·         ఇదే ప్రవర్తనా శాస్త్రం (సైన్స్ ఆఫ్ కాండక్ట్) యొక్క సారాంశం. ఎందుకంటే, నిజానికి ఆ 'ఇతరులు' కూడా 'నీ' లాంటి వారే. మనువు కూడా ఇలాగే చెప్పారు:

·         క్రుధ్యంతం న ప్రతిక్రుధ్యేదాక్రుష్టః కుశలం వదేత్ |

·         (మనుస్మృతి 6. 48)

·         తెలుగు అనువాదం: "కోపగించుకున్న వ్యక్తిపై తిరిగి కోపం చూపవద్దు; ఎవరైనా నిన్ను కఠినంగా దూషించినా, నువ్వు మాత్రం వారి పట్ల మృదువుగా, మంగళకరంగానే (మంచి మాటలే) మాట్లాడు."

సామవేదం ఇలా చెబుతోంది:

సేతూస్తర దుస్తరాన్ అక్రోధేన క్రోధం సత్యేనాన్నృతం | (అరణ్య గానము, అర్క పర్వము, 2వ ప్రపాఠకము)

తెలుగు అనువాదం: "దాటడానికి సాధ్యం కాని కష్టాలను (సేతువులను) దాటండి; కోపాన్ని శాంతంతో జయించండి; అసత్యాన్ని సత్యంతో జయించండి."

బుద్ధ భగవానుడు కూడా ఇవే మాటలను ఉద్బోధించారు: "ద్వేషం ఎప్పుడూ ద్వేషంతో నశించదు; అది కేవలం ప్రేమతో మాత్రమే నశిస్తుంది."

మరియు ఇలా చెప్పారు:

• "ఏ కారణం లేకుండా నాకు హాని చేసే వ్యక్తికి కూడా నా స్వార్థం లేని ప్రేమతో రక్షణ ఇస్తాను; అతని నుండి ఎంత ఎక్కువ చెడు వస్తే, నా నుండి అంత ఎక్కువ మంచి ప్రవహిస్తుంది."
• "ఎవరైతే తనను ద్వేషించే వారిపై పగ పెంచుకుంటాడో, అతను ఎన్నటికీ పవిత్రుడు కాలేడు; కానీ ఎవరైతే పగను విడిచిపెడతారో, వారు ద్వేషించే వారిని కూడా శాంతపరుస్తారు. కోపాన్ని కోపగించుకోకుండా జయించండి; చెడును మంచితో జయించండి; పిసినారితనాన్ని (అవరిస్) దాతృత్వంతో జయించండి; అబద్ధాన్ని నిజంతో జయించండి."

చైనాకు చెందిన గొప్ప తత్వవేత్త లావో-త్సే కూడా ఇదే విషయాన్ని ఇలా వివరించారు: "మంచిగా ఉండేవారి పట్ల నేను మంచిగా ఉంటాను; మంచిగా లేనివారి పట్ల కూడా నేను మంచిగానే ఉంటాను; తద్వారా అందరూ మంచివారు అవుతారు. నిజాయితీగా ఉండేవారి పట్ల నేను నిజాయితీగా ఉంటాను; నిజాయితీగా లేనివారి పట్ల కూడా నేను నిజాయితీగానే ఉంటాను; తద్వారా అందరూ నిజాయితీపరులు అవుతారు."

యేసుక్రీస్తు వారు కూడా ఇలా చెప్పారు: "మీ శత్రువులను ప్రేమించండి, మిమ్మల్ని శపించేవారిని దీవించండి, మిమ్మల్ని ద్వేషించేవారికి మేలు చేయండి, మిమ్మల్ని అవమానించి హింసించేవారి కోసం ప్రార్థన చేయండి."

చెడుకు ప్రతిగా చెడు చేసినప్పుడు మాత్రమే అది కొనసాగుతుంది. ఒకే స్వభావం కలిగిన ఇంధనం తోడైనప్పుడు చెడు అనే మంట మరింత బలంగా పెరుగుతుంది. కానీ నిప్పు మీద నీళ్లు పోసినట్లుగా, ద్వేషం మీద ప్రేమను కురిపించాలి. ద్వేషం అనే మంటలు ఆరిపోయినప్పుడే ఆనందం లభిస్తుంది. ఇది కేవలం ఉదారంగా, స్వేచ్ఛగా పంచే ప్రేమ వల్ల మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది.

---

న్యాయం మరియు సమతుల్యత

ఇది ఒక సామాన్య నియమం. చెడు స్వభావాన్ని మంచిగా మార్చడానికి ఇది చివరి మార్గం. అయితే, సమాజంలో ప్రత్యేక బాధ్యతలు లేదా పదవుల్లో ఉన్నవారు (ఉదాహరణకు రాజులు లేదా న్యాయమూర్తులు), అసాధారణమైన చెడు ప్రవర్తన కలిగిన వ్యక్తులతో వ్యవహరించేటప్పుడు, దయ కంటే న్యాయం మరియు శిక్ష అనే నియమాలను అమలు చేయడం వారి బాధ్యత.

• న్యాయమూర్తులు మరియు పాలకులు: ప్రకృతిలోని సమతుల్యతను కాపాడటం వీరి విధి. నేరస్తులను శిక్షించడం ద్వారా సమాజంలో శాంతిని పునరుద్ధరిస్తారు.
• ఈ ప్రత్యేక సందర్భాలను మినహాయిస్తే, సాధారణ జీవితంలో పైన చెప్పుకున్న ప్రేమ నియమమే వర్తిస్తుంది.

---

విద్యార్థి ఆచరించాల్సిన పద్ధతులు

పుణ్యాలు మరియు పాపాల స్వభావాన్ని, అవి ఒకదానిపై ఒకటి చూపే ప్రభావాన్ని అర్థం చేసుకున్న విద్యార్థి, తన ప్రవర్తన ద్వారా ఇతరులలో మంచిని ఎలా పెంపొందించాలో తెలుసుకోగలడు:

1. పై అధికారుల పట్ల: వారి పట్ల గౌరవం, సేవ మరియు విధేయతను చూపడం ద్వారా వారిలో దయాగుణాన్ని, వాత్సల్యాన్ని మేల్కొల్పవచ్చు. ఒకవేళ పై అధికారి గర్వంతో లేదా కఠినంగా ఉన్నా, విద్యార్థి భయపడకుండా వినయాన్ని, నమ్మకాన్ని ప్రదర్శించి వారి కఠినత్వాన్ని కరుణగా మార్చాలి.
2. సమాన హోదా గలవారి పట్ల: తాను ప్రేమను పంచడం ద్వారా ఇతరులలో అనురాగాన్ని పెంచాలి. తాను మర్యాదగా, నిజాయితీగా ఉంటూ ఇతరులను కూడా అలాగే ఉండేలా ప్రేరేపించాలి.
3. చెడు ఎదురైనప్పుడు: ఇతరులు తన పట్ల ద్వేషాన్ని చూపినప్పుడు, తనలో కలిగే కోపాన్ని అదుపు చేసుకుని, దానికి విరుద్ధమైన మంచి గుణాన్ని (నిజాయితీ, మర్యాద) ప్రదర్శించాలి.

దీనివల్ల ఇతరులు చేసిన పొరపాట్ల వల్ల కలిగే నష్టం పెరగకుండా ఆపడమే కాకుండా, ఎదుటివారు మరీ క్రూరులు కాకపోతే వారిలో కూడా మార్పు తెచ్చి వారు మెరుగుపడటానికి సహాయపడవచ్చు.

తమకంటే తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నవారిలో నమ్మకాన్ని, విశ్వాసాన్ని పెంపొందించడానికి విద్యార్థి ప్రయత్నించాలి. తన మృదుత్వం మరియు ఓర్పు ద్వారా వారిని ప్రోత్సహిస్తూ, వారిలో ఉన్న అనుమానాలను, భయాలను తొలగించాలి. తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నవారు భయం లేదా అపనమ్మకం వంటి చెడు గుణాలను ప్రదర్శించినప్పుడు, విద్యార్థి వారిని ఈసడించుకోకూడదు (స్కాన్ అండ్ కంటెంప్ట్). దానికి బదులుగా, తన ఓర్పును మరింత పెంచి, మెల్లగా వారిని ప్రేమతో కూడిన సంబంధంలోకి తీసుకురావాలి. దీనివల్ల ఇరువురి మధ్య సంబంధం ఆనందదాయకంగా మారుతుంది.

---

ముగింపు మరియు సందేశం

ఈ సూత్రాలే గనుక కుటుంబంలో, సమాజంలో మరియు దేశంలో అమలు అయితే, ఈ ప్రపంచం ఎంతగా మారిపోతుందో ఆలోచించండి! కలహాలు పోయి శాంతి నెలకొంటుంది, అలజడులు తగ్గి ప్రశాంతత ఏర్పడుతుంది, దుఃఖం పోయి ఆనందం వెల్లివిరుస్తుంది. సరైన జ్ఞానం నుండి సరైన ప్రవర్తన పుట్టేలా, ఆ జ్ఞానాన్ని ఆచరణలో పెట్టడమే 'నీతి శాస్త్ర' విద్యార్థి యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం కావాలి. అప్పుడే ఉత్తమ వ్యక్తిత్వం నిర్మాణం అవుతుంది, భారతమాత పుత్రులు తమ మాతృభూమికి తగిన బిడ్డలుగా నిలుస్తారు. నేటి విద్యార్థే రేపటి పౌరుడు. సరైన బోధన అతడిని ఉన్నతమైన జీవితం వైపు నడిపించాలి.

అథర్వవేదంలోని ఈ క్రింది సందేశంతో ఈ అధ్యాయం ముగుస్తుంది:

అనువ్రతః పితుః పుత్రో మాత్రా భవతు సమ్మనాః | జాయా పత్యే మధుమతీం వాచం వదతు శాంతివామ్ || మా భ్రాతా భ్రాతరం ద్విక్షన్ మా స్వసారముత స్వసా | సమ్యంచః సవ్రతా భూత్వా వాచం వదత భద్రయా || (అథర్వవేదము 3. 30. 2-3)

తెలుగు అనువాదం: "నేను మీ అందరి హృదయాలను, మనస్సులను ఏకం చేస్తున్నాను; అక్కడ ద్వేషానికి చోటు లేదు. ఆవు తన దూడను చూసి ఎంతగా మురిసిపోతుందో, మీరు కూడా ఒకరినొకరు చూసి అలాగే ఆనందించండి. కుమారుడు తండ్రిని అనుసరించాలి, తల్లితో ఏకమనస్కుడై ఉండాలి. భార్య తన భర్తతో శాంతిగా ఉంటూ మధురమైన మాటలు పలకాలి. అన్నదమ్ములు గానీ, అక్కాచెల్లెళ్లు గానీ ఒకరిపై ఒకరు పగ పెంచుకోకూడదు. మీరందరూ ఒకరితో ఒకరు సామరస్యంగా ఉంటూ, అందరినీ గౌరవంగా చూడాలి."

---

సర్వ భూతాలకు శాంతి కలుగుగాక.

 ఈ గ్రంథంలో  పేర్కొన్న  పుస్తకాల పేర్లు

అధ్యాత్మ రామాయణం

• ఆహ్నిక-సూత్రావళి
• ఐతరేయారణ్యక బ్రాహ్మణం
• భగవద్గీత
• భాష్య వాత్స్యాయన
• వ్యాస
• బ్రాహ్మణాలు
• బ్రహ్మ-సూత్రాలు
• చరణ-వ్యూహం
• దేవీ భాగవతం
• ధర్మ సూత్రాలు ఆపస్తంభ
• గౌతమ

·  ఎవల్యూషన్ అండ్ ఎథిక్స్, హక్స్లీ

·  గృహ్య సూత్రాలు ఆపస్తంభ

·  గృహ్య సూత్రాలు ఆశ్వలాయన

·  గృహ్య సూత్రాలు పరాశర

·  గృహ్య సూత్రాలు శాంఖాయన

·  మహాభారతం

·  మహాభాష్యం పతంజలి

·  వ్యాకరణ భాష్యం

·  మనుస్మృతి

·  నారద స్మృతి

·  న్యాయ సూత్రాలు, గౌతమ

·  పరాశర స్మృతి

·  ప్రస్థాన భేదం

·  పురాణాలు

·  రామాయణం

·  ఋగ్వేదం

·  శైవాగమం

·  శతపథ బ్రాహ్మణం

·  శారీరక భాష్యం

·  సాంఖ్య-కారిక

·  శివ పురాణం

·  సూత్రాలు

·  సిక్స్ సిస్టమ్స్ (ఆరు దర్శనాలు), మాక్స్ ముల్లర్

·  సూత్రాణి పతంజలి

·  తాండ్య మహాబ్రాహ్మణం

·  తత్వ సమాస-సూత్రాలు

·  విష్ణు భాగవత శ్రీధర స్వామి టీక

·  ఉపనిషత్తులు:

·         అమృతబిందు

·         బ్రహ్మబిందు

·         బృహదారణ్యక

·         ఛాందోగ్య

·         కఠ

·         కౌషీతకి బ్రాహ్మణ

·         కేన

·         మాండూక్య

·         ముండక

·  ప్రశ్న (ఉపనిషత్తు)

·  శ్వేతాశ్వతర (ఉపనిషత్తు)

·  తైత్తిరీయ (ఉపనిషత్తు)

·  వసిష్ఠ స్మృతి

·  వేదాలు

·  తాండ్య మహాబ్రాహ్మణం

·  తత్వ సమాస-సూత్రాలు

·  విష్ణు భాగవత శ్రీధర స్వామి టీక

·  ఉపనిషత్తులు:

·         అమృతబిందు

·         బ్రహ్మబిందు

·         బృహదారణ్యక

·         ఛాందోగ్య

·         కఠ

·         కౌషీతకి బ్రాహ్మణ

·         కేన

·         మాండూక్య

·         ముండక

·         ప్రశ్న

·         శ్వేతాశ్వతర

·         తైత్తిరీయ

·  విష్ణు భాగవతం

·  విష్ణు పురాణం

·  వ్యవహార మయూఖం

·  యాజ్ఞవల్క్య స్మృతి

·  యజ్ఞ పరిభాష (ఆపస్తంభ)